Sağlık

Bağışıklık sistemi Nedir?

Bağışıklık sistemi başlıca dört kısımdan oluşur:
* Hücre temelli bağışıklık reaksiyonu,
* Kan (antikor) temelli bağışıklık reaksiyonu,
* Akyuvarlar;
* Kompleman sistemi.

Hasta eden mikroplara karşı savunmamızın ilk kısmı cilt, mukoza ve salgılarıdır. Bozulmamışsa, birçok bakterinin ve virüsün vücuda girmesini önler. Eğer bunlardan biri vücuda girmişse, o zaman fagosit akyuvarlar ve antimikrobiyal proteinler devreye girerek iltihap tepkimesini başlatır. Bu antimikrobiyal proteinler, kompleman sistemi ve interferonlardır. Kompleman, 20’den fazla proteinin oluşturduğu bir gruptur ve saldırgan mikropları yok edebildiği gibi, akyuvarların kimyasal kuryeliği görevini de yapar.

Bağışıklık sisteminin savaşı
Bağışıklık sisteminin savaşı

Hücre temelli bağışıklık reaksiyonu

İnterferonlar hastalık bulaşmış hücre tarafından üretilir ve komşu hücreleri hastalık kapmamaları için uyarır. Enfeksiyonun yayılmasını yavaşlatır, aynı zamanda fagositleri harekete geçirerek işlevlerini düzenler. İltihap tepkimesi, vücut sıcaklığının artmasına neden olur ve hastalık bulaşmış bölgeye kan hücum ederek şişme meydana getirir. Histamin ya da prostaglandinler gibi kimyasal işaretler salınır ve bunlar çeşitli şekillerde etki eder.

Zarar görmüş bölgeye gelen nötrofil ya da makrofajlar gibi fagositler, karşılaştıktarı mikropları yiyerek ya da enzimlerle yok ederek öldürürler. Zarar görmüş hücreden arta kalanları da yerler. İltihap reaksiyonlarının yayılmaları önlenebilir ya da bulundukları yer tespit edilebilir.
Bazı durumlarda, pyrogen denen moleküller akyuvarlar tarafından serbest bırakılır; bunlar ateşin çıkmasını sağlar ve vücudun mikroplarla baş edebilmesine yardımcı olmaya çalışırlar. Bu bağışıklık sistemi tepkileri kesin değildir ve bakteri, virüs ya da fiziksel yaralar karşısında aynı şekilde ortaya çıkarlar.

Kesin bağışıklık sistemi tepkileri arasında akyuvarların büyük önemi vardır. Beş temel akyuvar tipi bulunur. Monosit ve nötrofîller fagosit hücrelerdir ve iltihap reaksiyonunda rol alırlar. Monositler gelişerek, hücresel bağışıklıkta önemli rolü olan makrofajlara dönüşebilirler. Bazofiller ve eozinofiller de iltihap reaksiyonunda görev alırken, lenfositler antikor üreten ve mikroplara saldırıp onları öldüren hücrelerdir.

Kan (antikor) temelli bağışıklık reaksiyonu

Kesin bağışıklık tepkileri ya kan (antikor) ya da hücre temelli tepki sistemlerinden doğar. B ve T hücrelerinin her ikisi de kemik iliğinde, kök hücreler tarafından üretilir. Mikroplar vücuda girdiğinde antijen adını alırlar. Antijenler arasında virüsler, bakteriler, tekhücreli hayvanlar, mantarlar ve parazit solucanlar sayılabilir.
Vücutta bir antijen saptandığında, genellikle karşısına bir akyuvar hücresi ya da lökosit çıkar. Antijen, sonradan antijen içeren hücre haline gelerek bağışıklık sistemini saldırıdan haberdar edecek olan bir makrofaj tarafından yenebilir.

Akyuvarlar

Yardımcı T hücresi, antijen içeren hücre tarafından harekete geçirilir ve iki şekilde davranır. Kemik iliğinde üretilen Blenfositlerin üretilmesini sağlamak üzere, kandaki bağışıklık sistemi reaksiyonunu harekete geçirir. hücreler, her ikisi de orijinal antijenle belirli iki çeşit hücre üretir: Plazma hücreleri ve bellek Bhücreleri. Plazma hücreleri, mikroba özgü antikorları üretmeye koyulur.

Bunlar kana ve lenf sıvısına yayılır ve kendileriyle özdeş mikrobu bulup etrafını sarmak üzere harekete geçerler. Belek Bhücreleri vücut sıvılarında uzun süre varolmaya devam ederler ve özgün antijene bir daha rastladıkları anda harekete geçerek hızla antikor ve daha çok bellek hücresi üretmeye koyulurlar.
Bellek hücreleri, tekrarlanan antijen ataklarına karşı daha hızlı ve daha şiddetli tepki vermeye olanak tanır ve bu mekanizma sayesinde, kızamık ve suçiçeği gibi bazı hastalıklara karşı ömür boyu bağışıklık kazanılır.

Harekete geçirilmiş Thücresi de, sitotoksik T hücrelerini aktif hale getirerek hücre temelli bağışıklık reaksiyonunu harekete geçirir. Bunlar hücre öldüren tek T hücre tipi olup hastalıklı hücrelerin yerini tespit eder, çevresini sarar ve onu yok ederler. Böylece mikrobun üremesinin önüne geçilmiş olur; mikroplar B hücresi antikor reaksiyonuna maruz kaldıklarından, reaksiyonun başarı oranı artar. B hücreleri gibi, Thücreleri de tekrar aynı antijenle karşılaşma durumunda daha hızlı bir bağışıklık reaksiyonu oluşturmalarını sağlayacak olan bellek Thücreleri üretir. Hem B hem de sitotoksik T hücreleri, yardımcı T hücrelerinin etkisi olmaksızın, kanda ya da lenf sıvılarında dolaşan serbest antijenler tarafından uyarılıp harekete geçebilir.

Hücre temelli reaksiyonu düzenleyen Tlenfositleri kemik iliğindeki yerlerinden çıkar, tamamen gelişmek üzere, göğsün üst kısmındaki timüs bezine geçerler. Burada olgunlaşıp iki türe ayrılırlar; regülatör T hücreler ve etkili Thücreler. Regülatör T hücreler, yardımcı T hücreler ve hem T hem de Blenfositlerinin etkinliklerini kontrol eden baskın T hücrelerdir.Etkili T hücreler, katil T hücreler ve gecikmiş aşırı duyarlılık T hücreleridir. Hastalığa neden olan mikrobu ve hastalık bulaşmış hücreyi öldüren tek hücre, katil Thücresidir. B hücreleri ise kemik iliğinde kalır ve burada olgunlaşırlar; antikor üreten hücreler ve bellek hücreleri olarak iki sınıfa ayrılırlar. Henüz bulunamamış bir grup B hücresi daha olduğu yolunda spekülasyonlar devam etmektedir.

akyuvar hücreleri
akyuvar hücreleri

Sağlıklı ve etkin bir bağışıklık sistemi olmazsa vücut gözle görülür şekilde zayıf düşer ve her gün karşılaştığı virüsler ve bakteriyel enfeksiyonlar sonucunda hasta olur. Vitaminler ve bazı eser elementlerin, vücutta bazı bağışıklık hücrelerinin, antikorların ya da kimyasal maddelerin üretilebilmesi için gerekli olduğu uzun süredir bilinmektedir.
Zaten devam etmekte olan araştırmalar da bunu doğrular niteliktedir. Günlük vitamin ihtiyacımız az olabilir, ama bağışıklık sistemimiz ve enerji metabolizmamızın normal işleyişi üzerinde kayda değer bir etkisi vardır.

Etiketler
Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Lütfen reklam engelleme yazılımınızı kapatın.